Stašarval og stašleysur

Landspķtali – Stašarval og stašleysur
Eftir Jón Ólaf Ólafsson

87 žśsund Ķslendingar krefjast žess aš Alžingi verji umtalsvert meira fé til žess aš koma ķ veg fyrir frekari hnignun heilbigšiskerfisins[i],  ekki sķst aš renna frekari stošum undir stórefldan rekstur Landspķtala hįskólasjśkrahśss – Spķtalans okkar allra.

Krefjendur telja aš auka žurfi įrleg framlög um rśmlega fjóršung til žess aš višvarandi įrangur nįist. Fjįrmįlaįętlun rķsisstjórnarninar til nęstu fimm įra gerir og rįš fyrir aš framlög til heilbrigšismįla verši aukin verulega og stefnt aš žvķ aš framkvęmdir viš mešferšarkjarna Landspķtalans verši bošnar śt įriš 2018.[ii]

Samstašan um uppbyggingu Landspķtala er mjög vķštęk. Knżjandi žörf er į tafarlausum endurbótum og enginn męlir gegn mikilvęgi žess aš rįšast ķ žessa framkvęmd sem stušlar aš allra hag.

Og žó.

Ķ hvert skipti sem jįkvęšar fréttir berast af įformum um įframhaldandi uppbyggingu Landspķtala stķgur fram hįvęr hópur sem finnur verkefninu allt til forįttu. Hann krefst žess aš falliš verši frį frekari uppbyggingu į lóš Landspķtalans viš Hrinbraut og byggšur verši annar spķtali į öšrum staš. Aušvitaš er ekki hęgt aš fullyrša aš önnur óskilgreind stašsetning fęri okkur betri spķtala, henti borgurunum betur, styrki borgarsamfélagiš né auki gęši žjónustunnar. Fyrir žessum fullyršingum eru haldlķtil rök byggš fyrst og fremst byggš į óskhyggju og fagurgala.

Fjölmargir žęttir skipta mįli ķ umręšu um Landspķtala og stašsetningu hans en ašeins nokkrum gerš skil hér.

Ķ fyrsta lagi veršur žvķ ekki jafnaš saman aš halda įfram uppbyggingu Landspķtala viš Hringbraut og aš byggja annan spķtala į öšrum staš. Į nżjum staš žyrfti aš byggja allt aš tvöfalt meira en viš Hringbraut – meira en 56 žśsund m2. Af žvķ hlżst 25–35 milljarša óžarfur framkvęmdarkostnašur. Žaš er sóun į almanna fé og žaš žarf engan sérfręšing til aš sjį aš slķk framkvęmd mun taka umtalsvert lengri tķma.

Ķ öšru lagi er tķminn afgerandi žįttur. Öryggi sjśklinga er aš óbreyttu stefnt ķ voša og bišin eftir mešferšarkjarna er žegar oršin allt of löng. Nżi mešferšarkjarninn veršur fyrst tilbśinn til notkunar 2023, sem er óbęrilega langur tķmi bęši fyrir sjśklinga og starfsfólk. Sérfręšilęknar geta ķ fyrsta lagi hafiš störf viš bestu ašstęšur eftir 7 įr og frekari drįttur į byggingu mešferšarkjarnans dregur śr lķkum į aš lęknar ķ sérfręšinįmi leyti „heim“ aš loknu nįmi. Forsvarsmenn Landspķtala vilja ešlilega hraša framkvęmdum viš mešferšarkjarna eftir žvķ sem kostur er, en Alžingi og rķkisstjórn hefur ekki fengist til aš skuldbinda rķkissjóš til aš flżta byggingu mešferšarkjarnans.

Sérfręšingar ķ byggingarframkvęmdum vita aš hęgt er aš byggja mešferšarkjarnan į skemmri tķma fįist til žess fjįrmagn. Sömu lögmįl gilda žvķ hvort sem haldiš veršur įfram uppbyggingu viš Hringbraut eša įkvešiš aš byggja annars stašar. Fullyršing um aš hęgt verši aš byggja hrašar į öšrum staš stenst ekki skošun.

Ķ žrišja lagi er einfaldlega rangt aš fagleg óhįš stašarvalsgreining hafi ekki fariš fram og hśn tortryggš. Mismunandi valkostir hafa ķtrekaš veriš teknir til skošunar og endalega nišurstašan er sś aš halda įfram uppbyggingu Landspķtala viš Hringbraut.

Nżtt stašarval veršur ekki unniš meš hraši og mun žvķ draga verulega śr framkvęmdahraša viš byggingu Landspķtala. Stašarvalsgreiningartęki er ekki stöšluš hilluvara sem hęgt er aš kaupa og beita lķkt og hamar og sög. Pólitķskan einhug žarf um skipan stżrihóps sem ber įbyrgš į stašarvalsgreiningu og rįša veršur sérfręšinga til žess aš meta valkosti. Kröfur til tękisins og notkun žess žarf aš skilgreina įšur en žvķ veršur beitt žvķ einhlķt ašferš til aš greina og meta mismunandi valkosti er einfaldlega ekki til. Ķ žessu samhengi er hollt er aš horfa til nišurstöšu stżrihóps Rögnu Įrnadóttur sem fališ var aš fullkanna ašra kosti til rekstrar innanlandsflugs į höfušborgarsvęšinu[iii]. Hįtt ķ tvö įr tók aš ljśka skżrslunni sem varš skotspónn gagnrżnenda. Vķglķnur žokušust žvķ ekki og enn hefur ekki skapast einhugur um framtķš innanlandsflugs į höfušborgarsvęšinu. Žvķ mį įlykta aš fullyršingin um aš nż stašarvalsgreining fyrir Landspķtala taki stuttan tķma sé hępin og eins lķklegt aš vķglķnur žokist ekki hvaš sem lķšur nišurstöšunni. Almannafé veršur žvķ sóaš ef rįšist veršur ķ nżtt stašarval žvert į vęntingar stjórnenda spķtalans, žvert į samžykkt allra sveitarélaga höfušborgarsvęšisins og ķ andstöšu viš yfirlżstan vilja Alžingis og rķkisstjórnar.

Ķ fjórša lagi. „Bśsetumišja“ höfušborgarsvęšisins er nįlęgt Kringlusvęšinu og ķ žvķ ljósi vęri rökrétt aš halda įfram uppbyggingu viš Hringbraut verši krafa um aš stašsetja „nżjan“ spķtala nįlęgt mišju byggšar rįšandi. En hafa ber ķ huga aš fólk veikist og slasast hvort sem er į heimilum, ķ vinnu/skóla, ķ frķstundum og félagslķfi, į skemmtistöšum, į leiš heiman og heim. Ķ mišborg Reykjavķkur eru margir stęrstu vinnustašir landsins, mišstöš menningar og skemmtanalķfs. Žar eru hįskólar, rįšuneyti, flugstöš og Alžingi, kirkjur, veitingastašir og kvikmyndahśs. Ķ mišborginni eru hótel og hótelķbśšir flestar og žar į fólk lķka heima. Enn frekari uppbygging er fyrirhuguš ķ samręmi viš stefnu um žéttingu byggšar. Veikt fólk og slasaš leitar į brįšamóttöku sjśkrahśss og frįleitt aš miša viš aš žaš komi alltaf heiman aš. Žaš er žvķ rökvilla aš stašsetning spķtala ķ austar ķ borginni sé land- og lżšfręšilega heppilegri stašsetning.

Ķ fimmta lagi. Stašsetning žjóšarsjśkrahśss mį aldrei rįšast af sérhyggju einstakra rįšamanna. Nišurstaša almennra višhorfskannanna er heldur ekki tęk ašferš til aš įkvarša ašra stašsetningu. Stašsetning Landspķtala er m.a. bundin ķ svęšiskipulagi höfušborgarsvęšisins sem nęr yfir 7 sveitarfélög meš yfir 211.00 ķbśum[iv]. Svęšisskipulag er rétthęrra öšrum skipulagsįętlunum[v]. Žaš er hįš samžykki allra hlutašeigandi sveitarstjórna og stašfestingu umhverfisrįšherra[vi]. Žaš er žvķ hvorki į valdi Alžingis, heilbrigšisrįšherra, né einstakra annarra sjįlfskipašra aš įkvarša annan staš fyrir Landspķtala. Įšur en lagt veršur ķ žessa vegferš veršur skżr og sameiginlegur vilji sveitarfélaganna sjö aš liggja fyrir. Hafni eitt sveitarfélaganna endurskošun stašsetningar er sś leiš ófęr. Mįlflutningur sem kyndir undir aš aušvelt sé og sjįlfsagt aš skoša nś ašrar mögulegar stašsetningar er žvķ óbošlegur.

Ķ sjötta lagi. Ef hętt veršur uppbyggingu Landspķtala viš Hringbraut fęrist allt į byrjunarreit. Fresta žarf įframhaldandi hönnun sem er ķ fullum gangi, endurskoša veršur svęšisskipulag og ašrar skipulagsįętlanir. Breyta žarf lögum um byggingu og fjįrmögnun og skilgreina nż višmiš um stašsetningu og uppbyggingu ķ samrįši viš mjög stóran hóp hagsmunaašila. Framkvęma žyrfti nżja stašarvalsgreiningu, rįšstafa nżju landi og kaupa žaš undir nżjan spķtala. Endurskoša žyrfti vegaįętlanir og gatnakerfi. Žį yrši óhjįkvęmilegt aš endurmeta žarfagreiningu ķ ljósi breyttra ašstęšna og ķ kjölfariš bjóša hönnun śt aš nżju. Ef tķminn sem lišinn er frį upphafi nśverandi įforma um įframhaldandi uppbyggingu į Landspķtala viš Hringbraut er hafšur til hlišsjónar er varlegt aš įętla aš stefnubreyting ķ uppbyggingu Landpķtala muni aš lįgmarki kosta önnur įtta til tķu įr, įšur en framkvęmdir viš nżja Landspķtala geta hafist.  Žaš er algerlega óvišunandi.

Hringlandi ķ stašsetningu Landspķtala hefur žegar valdiš óvissu og skaša. Óžarfa tķma hefur veriš sóaš viš aš hemja óskhyggju og leišrétta rangar fullyršingar. Viš veršum nś aš sameinast um einu raunhęfu lausnina į brįšavanda Landspķtlans og tryggja öryggi sjśklinga og sęmandi starfsašstöšu til žess aš SPĶTLALINN OKKAR verši fęr um aš veita sambęrilega žjónustu og best gerist mešal nįgrannažjóša. Uppbygging Landspķtala žolir ekki frekari biš.

__________

Höfundur er arkitekt, vottašur verkefnastjóri MPM og ķ stjórn Samtakanna Spķtalinn okkar



[i] Sótt į heimasķšu 2. maķ 2016, sjį: http://www.endurreisn.is/

[ii] Sótt į mbl.is žann 2. aprķl 2016, sjį: http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/30/aaetlunin_i_takt_vid_krofu_undirskriftanna_2/

[iii] Sjį skżrslu stżrihóps um flugvallakosti į höfušborgarsvęšinu: http://www.visir.is/assets/pdf/XZ1885625.PDF

[iv] Tekiš af heimasķšu samtaka sveitarfélaga į höfušborgarsvęšinu 3. maķ 2016, sjį: http://ssh.is/hofudborgarsvaedid

[v] Sjį 12. gr. skipulagslaga nr. 123 2010

[vi] Sjį 22. gr. skipulagslaga nr. 123 2010


Svęši

SPĶTALINN OKKAR

Landssamtök um uppbyggingu nżs hśsnęšis Landspķtala
spitalinnokkar@spitalinnokkar.is